Ziębice – miasto zabytków, pięknych widoków i kilku niespodzianek

Witajcie! Zostajemy na Dolnym Śląsku, gdzie zgodnie z obietnicą zabieram was do Ziębic, miasta które – po wcześniejszej wizycie w Strzelinie – dość złośliwie można by nazwać tym „synem koleżanki twojej mamy”. Żart byłby bardziej na miejscu gdyby nie fakt, że wszystko to co działa na korzyść jednego i niekorzyść drugiego jest efektem II Wojny Światowej i tego jak obeszła się ona z oboma miastami. Wizyta w Ziębicach idealnie pokazuje jak Strzelin mógłby wyglądać gdyby nie wydarzenia z 1945 roku. Będzie zatem dużo zjawiskowej architektury, piękne widoki nie tylko na miasto ale i okoliczne pagóry, znajdzie się i kilka atrakcji wybitnie unikatowych. Zapraszam!

Witajcie w Ziębicach.

Ziębice oddalone są od Strzelina o zaledwie 20 kilometrów i nic nie stoi na przeszkodzie by oba miasta odwiedzić przy okazji jednej wycieczki. Ba, nawet bym do tego zachęcał, bo dzięki temu jak na talerzu będziecie mogli porównać losy obu ośrodków, przez wieki – choć o różnym znaczeniu i statusie – rozwijających się niemal bliźniaczo, w 1945 potraktowanych przez historię zupełnie inaczej. Przechadzając się zabytkowymi ulicami dawnej stolicy księstwa ziębickiego, o wiele łatwiej zauważa się tragedię historycznej tkanki Strzelina.

Pikniusi ziębicki rynek.
I niekoniecznie urodziwy rynek w Strzelinie.

W Ziębicach czeka na was piękny, zróżnicowany, kolorowy rynek, gęsta siatka odchodzących od niego uliczek (z kamieniczkami może nie zawsze zadbanymi, ale historycznie intrygującymi), zaskakująca kolekcja międzywojennych, pełnych detali modernistycznych budynków, wspaniałe tereny zielone pozwalające na podziwianie dalekich panoram (z jednym z najładniejszych miejskich krajobrazów na Dolnym Śląsku), muzeum z jedyną w swoim rodzaju kolekcją… żelazek (choć nie tylko nimi kuszące), największy ceramiczny orzeł (czy w ogóle pomnik) w Europie, zamek nie będący zamkiem a jednak zdający się pochodzić prosto z wyobraźni ot, chociażby J.R.R. Tolkiena…

Ziębice, miasteczko wybitnie przyjemne.

Wszystko to i trochę więcej zaraz wam pokażę.

ZIĘBICE: OBOWIĄZKOWE BINGO HISTORYCZNE

To, że historia Ziębic w wielu miejscach przypomina tę strzelińską nie powinno być dla was wielkim zaskoczeniem – dzieje większości miast tego granicznego fragmentu Dolnego Śląska są po prostu mocno analogiczne i często różnią się tylko w szczegółach. Pierwszym z nich jest fakt, że Ziębice (zwane wówczas Münsterberg a wcześniej jeszcze, przed lokacją jako Sambice) dostąpiły zaszczytu bycia stolicą piastowskiego księstwa Ziębickiego, wydzielonego na początku XIV wieku z księstwa Świdnickiego. Na miasto spłynęło całkiem dużo przywilejów, i dzięki szybkiemu rozwojowi stało się ono jednym z ważniejszych w szerokorozumianej okolicy. Co ciekawe jego rozwój stał trochę w opozycji do kondycji samego księstwa, zarządzanego dość niegospodarnie – szybko z całkiem sporego (sięgającego nawet Kątów Wrocławskich czy Dzierżoniowa) skurczyło się ono do rozmiarów odpowiadających dzisiejszemu powiatowi ząbkowickiemu.

Długa historia jest w Ziębice naprawdę zauważalna.

Poza tym klasyczne bingo z Habsburgami w tle: złożenie hołdu lennego koronie czeskiej, władanie Podebiardów czy Auspergów, a w XVIII-stuleciu dostanie się w sferę wpływów Prus, a potem Niemiec. Stulecia były to niespokojne, pełne tych samych wojen (od husyckich, przez wizyty pałającego żądzą władzy Macieja Korwina po Wojnę Trzydziestoletnią i Wojny Śląskie), podobnych tragedii i epidemii, ale i powstawania z kolan i łapania wiatru w nieustannie łatane żagle.

Drugim, i najważniejszym szczegółem, odróżniającym Ziębice od Strzelina (ale i wielu innych miast Dolnego Śląska) było to co przytrafiło się miastu w 1945 roku. A raczej się nie przytrafiło. Jakimś cudem operacja wiślańsko-odrzańska i przede wszystkim górnośląska ominęły Ziębice a jedyne walki ograniczyły się do lekkich potyczek w dosłownie ostatnich dniach wojny. Nie przyniosły one większych zniszczeń, podobnie łaskawi byli radzieccy żołnierze, którzy ograniczyli się do niewielkiego szabru, oszczędzając miastu pożarów i dewastacji (jak to w ogóle brzmi). Miasto zachowało swą wielowiekową postać a wysiedleni, niemieccy mieszkańcy zrobili miejsce dla Polaków, którzy po przybyciu tak ze wschodnich kresów jak i centrum kraju, zasiedli do pisania najnowszych rozdziałów jego historii.

Ziębicki, ceramiczny orzeł piastowski, symbol pamięci o rodakach, którzy II WŚ przypłacili życiem i cierpieniem.

No i co ja wam powiem, współczesne Ziębice są naprawdę urokliwe, arcybogate w tę ocalałą historyczną tkankę, może i nie zawsze odpowiednio zadbane, ale i tak diablo przyjemne do spacerowania. I warte waszego zachodu 🙂

ZIĘBICE: KOLEJ I PIERWSZE TAKIE KONSERWY

Ziębice leżą na tej samej linii kolejowej co Strzelin, i przez wiele lat znaczenie tutejszej stacji było większe. A dziś? Cóż, o jej degradacji niech świadczy fakt, że zatrzymują się tu już tylko pociągi Kolei Dolnośląskich, kursujące pomiędzy Ziemią Kłodzką a Wrocławiem. I niekiedy Rawiczem. Połączeń jest za to wiele a ze stolicy Dolnego Śląska dojedziecie tu w 35 minut.

Na stacji w Ziębicach.

Ziębice są miastem przyjemnym do zwiedzania, niemal od razu po opuszczeniu dworca oferującym tak klawe widoki jak i historie. Ot, już za rogiem na ulicy Kolejowej powitają was miłe dla oka wille, ale i – przede wszystkim – dawne zabudowania fabryczne, I to nie byle jakie bo należące ongiś do Ziębickiego Przetwórstwa Owocowo Warzywnego, zakładów wyjątkowych w dwójnasób. Po pierwsze primo: przetwórczy biznes wciąż funkcjonuje. Nieustannie, od 140 lat co czyni zeń jeden z najstarszych zakładów tego typu w Polsce! Produkcja co prawda opuściła zabytkowe budynki (przenosząc się kawałek obok, do schowanych za nimi nowoczesnych hal), ale to mało istotny szczegół. Ważne jest za drugie primo: w roku 1898  fabryka zasłynęła z produkcji jednych z pierwszych na świecie puszek z żywnością. Osiągnięcie to ciekawe, zaskakujące, pionierskie i na wskroś… hermetyczne <badum, tss>, czyż nie?

Ziębice mówią Dzień dobry!
Ziębicki przemysł przetwórczy zapoczątkowany został w 1886 roku przez Carla Gottfrieda Seidela.
Dawne zabudowania fabryczne.

No dobrze, historia to ciekawa, ale prawdziwe zwiedzanie zaczyna kawałek dalej, Choć wciąż poza murami miejskimi.

ZIĘBICE: KOŚCIÓŁ ŚWIĘTYCH APOSTOŁÓW PIOTRA I PAWŁA

Ziębice jako miasto, bardzo długo rozwijały się w granicach murów obronnych, wyściubiając nosa poza ich granice dopiero w XVIII i XIX-wieku, podczas przemysłowego boomu i budowy kolejnych fabryk. Odstępstw od takiego stanu rzeczy było bardzo niewiele, o jednym jednak warto wspomnieć. Otóż, już w XIII-wieku, w sąsiedztwie powstającego miasta, swoje cztery kąty, z rąk księcia Henryka IV, otrzymał zakon Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą. Szpitalnicy założyli szpital, przytułek dla ubogich, wznieśli również niewielką kapliczkę. Historia przybytku pełna była wzlotów i upadków, zmieniali się zarządzający nim zakonnicy (i zakonnice), miejsce gotyckich budowli zajęły barokowe, a niektóre z tych ostatnich zastąpione zostały przez najnowsze, secesyjne inkarnacje.

Barokowy kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła.
Barokowy kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła.
Dawny szpital Elżbietanek służy dziś – częściowo – za przychodnię. Sporo się o niej naczytałem i mam nadzieję, że nie jest tam tak jednak tak źle. I Oława, leniwa, ale nie aż tak jak w Strzelinie.

Barokowy kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła powstał w miejscu średniowiecznej, gotyckiej kaplicy, i z zewnątrz prezentuje się bardzo niepozornie. Jego szara, dość prosta fasada może osłabić waszą czujność – a wierzcie mi, warto się zatrzymać i o ile to możliwe zajrzeć do środka. Bo wnętrza to już późny barok jak się patrzy, subtelny, trzymający malarskie i rzeźbiarskie dekoracje na wodzy. I niestety silnie naznaczony postępującą degradacją murów i sklepień. Na ankry spinające łuki jarzmowe, w ogóle nie zwróciłem uwagi i dopiero krótka rozmowa z księdzem uświadomiła mi konstrukcyjne problemy z jakim kościół się zmaga.

Kościół użytkowany był tak przez Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą. Elżbietanki jak i obecnie Chrystusowców.
„Dbajcie o kanalizację deszczową bo wykipi”, chciałoby się sparafrazować mema.
Barokowy kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła.
Pęknięcie na stuletnim fresku Richarda Richtera.

ZIĘBICE: MURY MIEJSKIE

Jak przystało na szanujące się miasto książęce, jeszcze w XIV-wieku Ziębice otoczono murami obronnymi. I to nie byle jakimi, tylko takimi fest wysokimi (dochodzącymi nawet do 12 metrów) i grubymi (na centymetrów 180), spiętymi czterema bramami, wzmocnionymi, rozsianymi co 18 metrów basztami wykuszowymi. Obwarowania z kamienia polnego i łamanego (kto wie, być może ze strzelińskich zasobów) zamknęły miasto w całkiem zgrabnym owalnym pierścieniu. I choć nie zachowało się ich do dziś wiele, to wystarczy rzut oka na mapę by precyzyjnie odczytać ich dawną linię – ot, taka ulica Wałowa nie bez przyczyny nosi swoją nazwę.

Zachodnie ozostałości średniowiecznych murów obronnych.
Wschodnie pozostałości (niekiedy mocno odnowione) średniowiecznych murów obronnych.
Południowe pozostałości średniowiecznych murów obronnych.

Mury choć imponujące, miały tego pecha, że na ich drodze, już w XV-wieku stanęły husyckie tabory, niezwykle cierpliwie w obleganiu atakowanych miast. Dwukrotne, rok w rok, przełamanie murów zostawiło miasto w ruinie, pociągnęło jednak za sobą ostateczne wzmocnienie obwarowań, głównie w okolicach bram. Co i tak, w przyszłości niestety nie miało znaczenia, bo horrorowi Wojny Trzydziestoletniej i nieustannym atakom każdej z możliwych stron nie oparłyby się najmocniejsze z murów.

Południowe pozostałości średniowiecznych murów obronnych.
Wschodnie pozostałości średniowiecznych murów obronnych.
Zachodnie pozostałości średniowiecznych murów obronnych.

Z ziębickich murów nie przetrwała nawet czwarta ich część. Zniszczone przez wojny, w znacznej mierze rozebrane w XIX-wieku, zachowały się w kilku miejscach, i co trzeba im oddać, prezentują się całkiem nieźle. Nawet jeśli są niemal o połowę niższe niż za swych najlepszych czasów. Ale, ale. Czy wszędzie są tak niskie? Nie, jest jeden fragment, który….może i nie stawia oporu najeźdźcom i nie uprzykrza życia legionistom, ale wciąż zachwyca swą przeszło 500-letnią, wysoką na kilkanaście metrów bryłą.

Brama Paczkowska.
Ziębicki herb widziany oczami Josepha Langera, artysty mocno z miastem związanego.

Brama Paczkowska, absolutny symbol miasta. Piękna, powstała w 1324 roku, ostatecznie przebudowana w kolejnym stuleciu, i w takiej formie zachowana do dziś. Jej uratowanie zawdzięczamy Radzie Miejskiej, w połowie XIX-wieku mocno sprzeciwiającej się jej wyburzeniu. Dzięki wielki nieznani ludkowie! I chyba dopiero w jej cieniu można sobie w pełni zwizualizować ogrom dawnych fortyfikacji. Jednej rzeczy mi w niej tylko brakuje: bluszczu (takiego jak przed wojną), szczelnie ją okalającego – na dawnych zdjęciach wygląda to świetnie.

Brama Paczkowska. Jest krenelaż, jest ceglasty hełm. Jest pięknie.
Brama Paczkowska.
Brama Paczkowska.

ZIĘBICE: STARE MIASTO

Spoglądając na współczesne mapy, wraz z liniami dawnych murów, bez trudu dostrzec można średniowieczną w proweniencji acz wciąż aktualną (i jakżeż dobrze się spisującą) siatkę ulic. Super sprawa, tym bardziej, że wraz z nią, idzie trwająca po dziś dzień historyczność i zabytkowość ziębickiego centrum, diablo spacer umilająca. Rzecz jasna, nie ma co bawić się w kolorowanie rzeczywistości, Stare Miasto należy do ładnych, ale w wielu miejscach mocno zaniedbanych. Ba, wydaje się wręcz, że sytuacja jest tu zgoła odmienna niż w Strzelinie, i to właśnie rynkowi poświęca się tu najwięcej uwagi i uczucia (i piniondza) a odchodzącym zeń uliczkom już nie zawsze. Wciąż jednak, przy wszystkich tych odchodzących tynkach, wyblakłych kolorach i zabitych dyktą oknach, spaceruje się kapitalnie.

Podczas obróbki przypadkowo doprowadziłęm do cofnięcia się w czasie, w okolice bezbarwnie posttransformacyjne 😀
Spacerując po Starym Mieście.
Spacerując po Starym Mieście.
Spacerując po Starym Mieście.
Spacerując po Starym Mieście.
Spacerując po Starym Mieście.

Co mnie jednak zaskoczyło to bardzo fajne międzywojenne, modernistyczne (czyli de facto nie tak stare) kamienice w zachodniej części miasta (przy ul. Kolejowej i Klasztornej), wkomponowane w miejsca, gdzie niegdyś biegły miejskie mury. Całkiem stylowe, z ceglanymi wykuszami, pseudoryzalitami czy zwykłymi zdobieniami. Im starszy jestem tym bardziej doceniam takie drobnostki, a spotykanie ich w miastach nie tak wielkich zawsze cieszy.

Międzywojenna zabudowa Ziębic prezentuje się bardzo ciekawie.
Międzywojenna zabudowa Ziębic prezentuje się bardzo ciekawie. No uwielbiam.
Międzywojenna zabudowa Ziębic prezentuje się bardzo ciekawie. W tle neogotycki kościół pw. NMP Matki Miłosierdzia, dawniej ewangelicki, dziś katolicki.
Międzywojenna zabudowa Ziębic prezentuje się bardzo ciekawie.

No dobra, są też miejsca gdzie te wspomniane zaniedbania widać bardziej i nie jest tam tak spoko. Przykrym widokiem jest na przykład XIX-wieczna Synagoga, wzniesiona w 1845 roku, w stylu gotyku angielskiego, zdewastowana jeszcze przed II WŚ, po 1945 roku jednak na powrót służąca żydowskiej społeczności. Ziębice były, podobnie jak Dzierżoniów, powojenną przystanią, do której ściągali ocalali z Zagłady. Bożnica służyła wiernym przez kilkanaście lat, jednak wraz z niespokojnymi wydarzeniami marca 68 roku, Żydzi opuścili miasto a bramy świątyni zostały zamknięte. I tak trwają do dziś – zrujnowany (choć 20 lat temu częściowo zabezpieczona) budynek jest jednym z przygnębiających punktów na mapie Starego Miasta.

Dawna synagoga.
Dawna synagoga.

Dawny kościół ewangelicki miał więcej szczęścia. Opuszczona przez wiernych budowla, przez wiele powojennych lat stała pusta niszczejąc, jednak w latach 60. rozpoczęto jej renowację, nadając nową całkiem zaskakującą funkcję, sali gimnastycznej! Przyznam wam, że spoglądając nań pierwszy raz dałem się nabrać, bo całkiem niesłusznie założyłem, iż jest to kolejne, acz nieznane mi dzieło Carla Gotharda Langhansa. Pomylić się pomyliłem, ale Neidhardt von Gneisenau (tajemnicza zbieżność ze synnym feldmarszałkiem)odpowiedzialny za projekt, inspiracji Langhansem się nie wyrzekał więc nie ma tego złego 😀

Dawny kościół ewangelicki.
Dawny kościół ewangelicki.

ZIĘBICE: RYNEK

No dobra, skierujmy się jednak ku sercu miasta. I nie zawaham się tych słów, pięknemu sercu.

Ziębicki rynek jest niemały (długi na 150 i szeroki na 80 metrów), a jego wielkości równa jest jego uroda. No bo przyznajcie, tych wszystkich kolorowych i zadbanych kamienic, od renesansu i baroku po klasycyzm czy secesję (przy braku powojennych plomb), mogłoby pozazdrościć wiele miast na Dolnym Śląsku.

Ziębicki rynek.
Ziębicki rynek.
Ziębicki rynek.

Rynkowa zabudowa choć różna, jest wyjątkowo zwarta. I tak jak przed laty na parterach użytkowa, a na wyższych piętrach mieszkaniowa. Przede wszystkim jednak jest naprawdę ładna. Nie tak bombastyczna i pełna zdobień, reliefów czy fresków jak we Wrocławiu (bo też czemu by tak miało być) tylko bardziej stonowana, odpowiadająca statusowi miasta, niegdyś znaczącego acz później trochę zmarginalizowanego. No i po prostu: barokowe szczyty, secesyjne wykusze czy po prostu feeria zastosowanych farb sprawia, że gęba sama się śmieje. Dodajmy do tego północną część placu będącą fajowym, zielonym skwerem i mamy naprawdę fajne combo. I nawet te wszystkie parkujące wokół samochody tak bardzo nie przeszkadzają 😛

Większość rynkowych kamienic pochwalić się może, średniowiecznymi jeszcze, sklepionymi piwnicami.
No superaśny ten skwerek.
Niektóre z kamienic kryją jeszcze nawet i renesansowe sklepienia i zdobienia wnętrz.
Najsłynniejszym z rynkowych budynków jest ten należący do opatów henrykowskich.

A pośrodku placu siedzi ta królewska para. Znaczy się, wznosi się ratusz.

ZIĘBICE: RATUSZ I MUZEUM DOMU ŚLĄSKIEGO

Ziębicki rynek, śladem najładniejszych rynków dolnośląskich, pochwalić się może nie tylko zjawiskowym ratuszem, ale i całą przylegającą doń śródrynkową obstawą. Pierwsze skrzypce gra wśród niej międzywojenny budynek dawnego banku. W sumie i dziś, wciąż jest przez bankierów użytkowany – Neue Stadtsparkasse zastąpione zostało przez Erste Bank. Patrząc z boku można by się zastanowić co w nim takiego szczególnego*. By to dostrzec warto podejść do portalu, mocno modernistycznego, ozdobionego płaskorzeźbami, fundującymi dość osobliwy sprint przez historię świata. A zaraz obok na elewacji rzecz intrygująca i od lat frapująca: cóż za lekcja, hasło tudzież złota myśl została zatarta pod wizerunkiem tych dwóch, korzystających z życia postaci.

* – a jeszcze to, że powstał on na miejscu najstarszych – najpewniej – rynkowych zabudowań.

Rynek i ratusz w Ziębicach.
Kimże jesteście, ludkowie moi?
Na rynku w Ziębicach.
Ze skarbonką przez historię świata.
Ze skarbonką przez historię świata.

A sam ratusz? No jest fajowy. I zgrabny niezwykle. Opływowe kształty zawdzięcza neorenesansowej (a trochę eklektycznej) przebudowie z końca XIX-wieku, kiedy to m.in.  pożegnaliśmy się z pamiętającymi średniowiecze, gotyckimi szczytami. Ze średniowiecza ostała się za to strzelista wieża, rzecz jasna również mocno odgotyzowana, ale w swej sześcioboczności jasno wskazującą proweniencję.

Ratusz w Ziębicach.
Ratusz w Ziębicach.
Ratusz w Ziębicach.

I jak to ratusz, przez stulecia był on siedzibą władz miejskich, przez krótką chwilę w XIX stuleciu robiąc miejsce dla powiatowego sądu. Tuż przed II Wojną Światową, po sąsiedzku, w wydzielonym kawałku budynku urządzono miejskie muzeum. Heimatsmuseum nie zagrzało jednak w ratuszu dużo czasu – szybko powiększające się zbiory potrzebowały więcej przestrzeni a muzeum przeniosło się do budynku dawnej szkoły. Po 1945 roku, wzięte pod opiekę przez nowych gospodarzy, wzbogaciło się o zbiory z sąsiedniej placówki w Niemczy, po dwóch dekadach powróciło do ratusza, a tam, w końcu obrało kierunek iście – omen nomen – gospodarski, zbierając wybitnie bogatą kolekcję sprzętu gospodarstwa domowego*. I to takiego, że głowa mała – pralki, lodówki, żelazka (kolekcja rekordowa w skali europejskiej!), cały szpej używany w kuchni, często sprzed ponad stu lat! Pomyśleć, że te wszystkie nie tak łatwe w użyciu sprzęty, były kiedyś marzeniem każdej gospodyni domowej – no uzmysławia sobie człowiek, jak daleką drogę przeszliśmy 😀

* – taa, przyznaję, że wspólny gospodarski punkt puenty jest naciągany, ale dajcie mi się nim nacieszyć.

Rekordowa w Europie kolekcja żelazek zabierze was w całkiem zaskakującą i nierzadko estetyczną podróż.
No to pierzemy. Kiedyś to było.
Muzeum Domu Śląskiego i rzut oka na dawną kuchnię.
Muzeum Domu Śląskiego. To może upichcimy jakieś ciasto?

Muzeum Domu Śląskiego przez 50 lat nosiło nazwę Muzeum Gospodarstwa Domowego i jakkolwiek część jego zbiorów to absolutna topka w tym temacie, to jednak jest tu też dużo miejsca dla sztuki, miejscowego rzemiosła (ceramika i browarnictwo mówi część!) jak i przedstawienia dawnego życka typowej, całkiem dobrze prosperującej dolnośląskiej familii. I tak jak widok sakralnych skarbów z nieistniejących już kościołów zawsze raduje, tak bardzo ciekawie prezentuje się kącik poświęcony Josephowi Langerowi, najsłynniejszemu synowi Ziębic, wybitnemu malarzowi, rysownikowi i konserwatorowi sztuki – najsłynniejszą, prowadzoną przez jego renowacją była ta Auli Leopoldina na Uniwersytecie Wrocławskim. Tak, ta  której nadmiernie pozłacanie jakiś czas temu utemperowano ;p

Niektóre z sakralnych skarbów pochodzą z nieistniejącego już muzeum w Niemczy.
Niektóre z sakralnych skarbów pochodzą z nieistniejącego już muzeum w Niemczy.

Kącik Josepha Langera.
Miejscowa ceramika, obok browarnictwa jeden z przemysłowych motorów napędowych XIX-wiecznego miasta.
Zabytkowy wóz strażacki.
Fresk autorstwa Alfreda Gottwalda.

Muzeum czynne jest od wtorku do niedzieli. W ciągu tygodnia od godz. 10.00 do 15.30. W weekendy zwiedzanie odbywa się o pełnych godzinach, latem od 11.00 do 15.00, poza sezonem (od października do maja) od 12.00 do 15.00.

Bilet normalny kosztuje 15,00 PLN, ulgowy 10,00 PLN a środa mówi sprawdzam oferując zwiedzanie darmowe 🙂

Różne, dalsze szczegóły znajdziecie na stronie mzueum.

A właśnie. Jeśli zgłodniejecie to w budynku ratusza, znajdziecie też całkiem dobrą restauracyjkę, gdzie małe co nieco można wpałaszować 🙂

ZIĘBICE: BAZYLIKA ŚW. JERZEGO MĘCZENNIKA

Przechadzając się po mieście, nie sposób nie zauważyć wysokiej, masywnej, niezwykle zamkowej dzwonnicy kościoła Św. Jerzego. Zakończona krenelażem i ceglanym hełmem, wzrastająca na 40 metrów budowla, widoczna jest z wielu miejsc, stanowiąc najlepszy z ziębickich punktów orientacyjnych. Nie ma więc co zwlekać, ruszajmy doń – z rynku jest to dosłownie żabi skok.

Bazylika wraz z dzwonnicą znajdują się niewielkim wzniesieniu, co ułatwia ich rolę punktów orientacyjnych.
Psst, chcesz zboczyć kawał zabytkowej świątyni?

Ziębicka bazylika jest budowlą dość niezwykłą, choć niewprawne oko (przy braku wcześniejszego researchu, nie oszukujmy się) owych niezwykłości nie dostrzeże. Świątynia to romańsko-gotycka, powstająca wiele wiele lat, od XIII do XV-wieku, kawałek po kawałku dodająca do pierwszej dwunawowej hali elementy cokolwiek zaskakujące jak choćby bazylikowe prezbiterium, czy już bardziej klasycznie, dwie poprzeczne do naw kaplice. Nieoczywistość niektórych rozwiązań kompozycyjnych to jedno, wybitne i rzadko spotykane elementy samej elewacji jak i wewnętrznych zdobień to już jednak druga para kaloszy. Wybitnie unikatowa para oddająca głos tak sztuce gotyckiej (a nawet późnoromańskiej), renesansowej jak i barokowej.

Bazylika Mniejsza pw. św. Jerzego Męczennika. 2 lata temu przyznano jej status Pomnikiem Historii.
Bazylika Mniejsza pw. św. Jerzego Męczennika.
Bazylika Mniejsza pw. św. Jerzego Męczennika.
Bazylika Mniejsza pw. św. Jerzego Męczennika.

Ot, portale elewacji zachodniej (jeden oryginalny z XIII-wieku, drugi będący jego nowożytną kopią) z tympanonami ozdobionymi niezwykle misternymi, kwiecistymi przedstawieniami Drzewa Życia. No kurczę, to jest drobiazgowość najwyższej próby. Co dalej? Na przykład średniowieczne freski, w dużej części składające się na miejscową Biblię Pauperum (czyli obrazkowe przedstawienie testamentowych scen dla niepiśmiennego ludu) a wśród nich między innymi już totalne unikatowe przedstawienie Zwiastowania z jednorożcem! Swoje miejsca znalazł tu również, monumentalny, barokowy ołtarz, wykonany pierwotnie dla Bazyliki Nawiedzenia NMP w Bardzie. Kościół podziwiałem na przyśpieszeniu, zaraz po mszy św. dlatego też nie zdążyłem zajrzeć w każdy kąt i jeśli będziecie mieć więc szczęścia ode mnie to zdecydowanie odszukajcie renesansowe epitafium księcia Karola I Podiebrada – rzecz to mała w formie, ale wielka pod względem artystycznym.

Niezwykle misternie zodbiony tympanon.
Z tej perspektywy widać namiastkę niezwykłego układu świątyni.
Wśród średniowiecznych malowideł znajdziecie takie unikatowe przedstawienie Zwiastowania z Jednorożcem.
Późnogotycki tyrptyk i średniowieczne freski.
dzieło Antona Joerga
Jedna z wielu zabytkowych płyt nagrobnych.
dzieło Antona Joerga
Barokowy płtarz jest dziełem Antona Joerga .

Przez siedem stuleci swojego istnienia, kościół przeszedł wiele metamorfoz, remontów i renowacji – nigdy jednak nie były one efektem zniszczeń wojennych! O zgrozo, jedną z najbardziej zauważalnych zmian była barokowa przebudowa szczytów zachodniej elewacji oraz ingerencja w dach najstarszej części świątyni. Na szczęście (barok sam w sobie bardzo lubię, ale zgodnie ze statusem Tajnego Stowarzyszenia Jawnych Przeciwników Barokizowania Budowli Gotyckich, takich zmian nie potrafię przyjąć spokojnie :P) pod koniec XIX-wieku (neo)gotyckie szczyty i rozety wróciły na swoje miejsce.

Przywrócone do gotyckiego pionu szczyty elewacji zachodniej.
Północna kaplica, Mariacka.

U podstawy dzwonnicy warto zatrzymać się przy niezwykle dobrze zachowanym pomniku poległych w I Wojnie Światowej. Setki nazwisk mieszkańców dawnych Ziębic (i zapewne okolicznych wsi) upamiętnione na dwóch tablicach, niedawno odnowionych to widok… nie tak oczywisty. Nieraz już o tym pisałem, ale zachowanie kriegerdenkmali i śladu po tych wszystkich, którzy niegdyś tworzyli historie odwiedzanych miejsc – a na Wielką Wojnę ruszyli niczym Stach z „A jak poszedł król na wojnę” –  to coś co powinno być oczywiste.

Ziębicki pomnik poległych w I Wojnie Światpwej.
Ziębicki pomnik poległych w I Wojnie Światpwej.

W cieniu świątyni, jeszcze w XVI-wieku (a dokładnie to 1565 roku) wybudowano szkołę parafialną. Edukacyjne funkcje pełniła ona przez przeszło 300 lat! a po zakończeniu etatu w oświacie pozostała w rękach parafii. No całkiem piękny jest to budynek a jego renesansowe (choć wyglądają mi na takie, pogodzone z późniejszymi nowinkami) szczyty wypełnione międzywojennym sgraffitem to jest już coś na czym zdecydowanie warto oko zawiesić. Przy czym tak intrygujące, jak niekonieczne zadbane są dziś te szczyty tak więc wielka już chyba pora by dzieła Alfreda Gottwalda doczekały się renowacji.

Dawna szkoła parafialna w Ziębicach.
Dawna szkoła parafialna w Ziębicach.

ZIĘBICE: PARK MIEJSKI

Co mnie jednak w Ziębicach najbardziej zaskoczyło? Otóż położony na niewielkim, górującym nad miastem wzgórzu, Park Miejski, całkiem przepastny i oferujący więcej atrakcji niż może się wydawać.  Jego największą gwiazdą jest rzecz jasna, zaledwie 55 letni a już emblematyczny Orzeł Piastowski, największa ceramiczna rzeźba w Europie, symbol pamięci o tych, którzy II Wojnę Światową przypłacili życiem i cierpieniem – sam autor, Tadeusz Teller, w wieku 6 lat wraz z matką zesłany został na Sybir. Spod kolosalnego pomnika (czy tego chcę czy nie przywodzącego mi na myśl kaiju z oryginalnych, najstarszych filmów o Godzilli) rozciąga się przepiękna panorama miasta, nie skłamię jeśli nazwę ją jedną z najładniejszych panoram miejskich na całym Przedgórzu Sudeckim.
Orzeł Piastowski w Ziębicach.
Panorama Ziębic z Przedgórzem Sudeckim w tle.
Orzeł Piastowski w Ziębicach.
Orzeł Piastowski w Ziębicach.
Sam Park jest miejscem idealnym na dłuższe i krótsze spacery a jego całkiem pagórkowaty charakter tyko podnosi jego atrakcyjność – miejsce dla siebie znajdą tam tak rodziny z dziećmi, jak i rowerzyści szukający odrobiny adrenaliny. Najmłodsi z pewnością ucieszą się na widok miejscowych dinozaurów. Co ciekawe – jeśli dobrze kojarzę – najbliższe miejsce gdzie rzeczywiście odnaleziono ich pozostałości znajduje się po sąsiedzku w opolskim, ale to raczej szczegół, który nikomu nie przeszkadza. No chyba, że trafi się na młodego adepta paleontologii (a tych jak wiemy daje każde nowe pokolenie) – ciekawe czy wiedza, popsułaby mu radość z zabawy. Uroczo-śmiesznym (i niekoniecznie anatomicznie akuratnym) dinozaurom ze szkoły „Widać po mnie?” z pewnością to nie przeszkadza.
Fontanna w Parku Miejskim.
Ziębickie dinozaury.
Ziębickie dinozaury.
Ziębickie dinozaury.
Park Miejski.
Wielce intrygujący jest Wodny Zamek, dawna wieża ciśnień ziębickich wodociągów, piaskowcowa konstrukcja idealnie nadająca się na bramę do krasnoludzkich kopalni. Masywna budowla jeszcze na początku XXI-wieku pompowała miejską wodę, dziś już już li tylko zabytkową pamiątką po dawnych rozwiązaniach inżynierii. Niegdyś spod zamku, wprost do położonego niżej stawku spływał potok, dziś po jego niewielkim korycie pozostał tylko ślad, służący niektórym za skrócone podejście na szczyt wzgórza.
Wodny Zamek w Ziębicach.
Wodny Zamek w Ziębicach.
Wodny Zamek w Ziębicach.
Wodny Zamek w Ziębicach.
A kropką nad I są „tarasy widokowe” na południowym krańcu Parku, na szczycie liczącego 277 metrów wzgórza. Łazęga jest króciutka, a jej finał oferuje kapitalne widoki na całkiem spory kawałek wschodnich Sudetów.  A jak będziecie mieć szczęście to i spotkacie się z… bażantami!
Droga na szczyt!
Widoczki.
Widoczki.
Widoczki.

Droga do Parku prowadzi przez arcyładną, międzywojenną dzielnicę willową. Modernistyczne i historyczne wille z ogródkami stanowią idealne tło dla górującego nad miastem wzgórza. Myślę, że to doskonałe miejsce by zakończyć nasz spacer.

Międzywojenne wille fajne są.
Międzywojenne wille fajne są.
Międzywojenne wille fajne są.

Ziębice okazały się bardzo przyjemnym miastem. Zabytkowym ładnym (choć nie zawsze odpowiednio zadbanym), widokowym, idealnym na element jednodniowej wycieczki na Wzgórza Strzelińskie. Mam nadzieję, że wpis ten będzie wam pomocny i choć trochę odciąży trud planowania, w końcu pierwsze, henrykowskie zdanie zapisane w języku polskim, „Daj, ać ja pobruszę, a ty poczywaj” dumnie widnieje na ścianie jednego z miejscowych bloków – tak, tak, bloki też tu znajdziecie, ale poza centrum.

3 myśli na temat “Ziębice – miasto zabytków, pięknych widoków i kilku niespodzianek”

  1. Wojciechu, już pierwsze zdjęcia wyzuwają z butów. Nie wiem, czy naprawdę jest tam tak pięknie, czy to tylko magia Twoich zdjęć, ale już sobie postanowiłam odwiedzić te Ziębice. I wśród tylu myśli, nasuwających się przy lekturze i oglądaniu, jedna mnie świdruje natrętnie: DLACZEGO dzisiejsze zakłady przemysłowe są takie brzydkie, a dawniej nawet zabudowania fabryczne były dziełami sztuki?!

    Polubienie

Skomentuj

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.